01:57
AQSh Adliya vazirligi benzin narxining yuqoriligini tekshirishga rahbarlik qilmoqda, Trump bosim o‘tkazdi va neft kompaniyalari javob berdi(1) Adliya vazirligi juma kuni barcha shtatlardan "mavjud bo‘lgan barcha vositalardan foydalanishni" va neft kompaniyalari hamda shaxslarning benzin narxini ataylab ko‘tarish-yo‘qligini tergov qilishni so‘radi. Bu chora, ayni paytda Prezident Trump’ning neft narxlari pasayishi juda sekinligini tanqid qilayotgan vaqtda ko‘rilmoqda. (2) Bosh prokuror o‘rinbosari kichik Stanley Woodward hamda Federal Savdo Komissiyasi raisi Andrew Ferguson 3-iyul kuni barcha shtatlar bosh prokurorlariga yo‘llagan xatida, ikki idora "neft bozorini yaqindan kuzatayotganini", federal monopoliya qarshi qonunlarni buzish ehtimollari ustidan nazorat olib borayotganini bildirdi. (3) Xatda shtatlar huquqni muhofaza qilish idoralarini tergovda hamkorlik qilishga chaqirildi va quyidagiga urg‘u berildi: "Yaqinda xom neft narxlaridagi tebranishlar monopoliya qarshi yoki shtat iste’molchilarini himoya qilish qonunlaridan ozod qilmaydi va korxonalarga chakana narxlarni manipulyatsiya qilish yoki raqobatchilar bilan til biriktirish huquqini bermaydi." (4) National Conference of State Legislatures ma’lumotlariga ko‘ra, AQSHning o‘ttizdan ortiq shtat, hudud va Columbia okrugida favqulodda holat yoki ofatlar paytida asosiy tovarlar va xizmatlarning narxini haddan tashqari ko‘tarishni taqiqlovchi maxsus qonunlar mavjud. (5) Joriy yil bahorida Ormuz bo‘g‘ozining uzoq vaqt yopilishi sababli global neft ta’minoti uch yarim oydan ortiq uzilib qolgan va benzin narxlari tarixiy eng yuqori ko‘rsatkichlarga yaqinlashgan edi. Tinch davrda, dunyodagi barcha neftning taxminan beshdan biri aynan shu Fors ko‘rfazi savdo yo‘lagi orqali tashiladi. (6) Vaqtinchalik tinchlik bitimi imzolangach ham bir necha hafta ichida xom neft narxlari ancha pasaygan bo‘lsa-da, AQSHdagi benzin stansiyalarida chakana narxlar hali ham fevral oxiri urushdan oldingi darajadan baland turibdi. Juma kuni tushdan keyin mamlakat bo‘ylab oddiy benzinning o‘rtacha narxi bir gallon uchun 3,82 dollarni tashkil etdi, G‘arbiy sohil shtatlari hamda Gavayi orollari haydovchilari esa hanuz bir gallon uchun 5 dollardan ko‘proq to‘lashda davom etmoqda. (7) Narxlarning pasayish sur’ati Trump’ni qoniqtirmayapti, saylovchilarda iqtisodiy xavotir kuchaygani bois uning reytingi so‘nggi oylar ichida pasaygan. U dushanba oqshom Truth Social’da shunday deya post qoldirdi: "Benzin sotuvchilari narxni darhol tushirishi shart!" (8) Prezident bir necha kun oldin ham Federal prokurorlarga neft kompaniyalari narxlarni manipulyatsiya qilayotgan-yo‘qligini "darhol tergov qilishni" buyurganini e’lon qilgan va yirik neft kompaniyalarini xom neft arzonlashganiga qaramasdan chakana narxlarni mos ravishda tushirmaslikda ayblagan, natijada iste’molchilar "aldanyapti"ligini aytib, shuningdek, "benzin narxi men ko‘rayotgan ehtiyojdan ancha tez tushishi lozim" deya ogohlantirgan edi. (9) Chevron bosh moliyaviy direktori Eimear Bonner o‘tgan hafta CNBC’ga shunday javob berdi: narxlarning me’yorga qaytishi uchun vaqt zarur. U ko‘rsatuvda kompaniya iste’molchilarga juda hamdardligini, ammo xom neft narxlari pasayishi bilan benzin qiyosiy tezlikda arzonlashmasligini, vaziyat yaxshilanishi bilan narxlar ham baribir tushishini kutayotganini bildirdi.